Bir Serbest Bölgenin Kurulması İçin Gerekli İşlemler
Serbest bölge kurulmasına ilişkin proje ile Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’ne başvurulur. Başvuru Genel Müdürlük tarafından değerlendirilir. Olumlu bulunan projeler için hazırlanacak fizibilite raporu Genel Müdürlüğe sunulur. Fizibilite raporunun da olumlu bulunması halinde, Girişimci ile Genel Müdürlük arasında yapılacak işlemlere ilişkin bir protokol imzalanır. Girişimci tarafından serbest bölgeyi kurup-işletecek şirket kurulur. Bakanlar Kurulu kararı ile serbest bölgenin yeri ve sınırları belirlenir ve yine Bakanlar Kurulu kararı ile serbest bölgeyi kurup-işletecek şirket yetkilendirilir. Genel Müdürlük ile kurucu ve işletici şirket arasında “kuruluş ve işletme sözleşmesi” imzalanır. Bölgenin alt ve üstyapıları projelendirilir, faaliyet konuları belirlenir, arazi kiralarına (satışına) ve hizmetlere ilişkin tarifeler hazırlanır. Bölgenin kapısı, çiti, idari binaları ve faaliyete geçiş için gerekli altyapı çalışmaları tamamlanır. Serbest bölge müdürlüğü, gümrük, gümrük muhafaza ve emniyet birimlerine atamalar yapılır. Serbest bölgenin resmi açılışı yapılarak ticari faaliyetlere başlanır.
Serbest Bölgelerin Kuruluş Amaçları Nelerdir?
-İhracat için yatırım ve üretimi artırmak
-Yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmak
-Ekonominin girdi ihtiyacını ucuz ve düzenli şekilde temin etmek
-Dış finansman ve ticaret imkânlarından daha fazla yararlanmak.
Ticaret Politikası Önlemleri
-İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Mevzuat
-İthalatta Korunma Önlemleri Hakkında Mevzuat
-İthalatta Kota ve Tarife Kontenjanı İdaresi Hakkında Mevzuat
-İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Mevzuat
-Belirli Tekstil Ürünleri İthalatında Gözetim ve Korunma Önlemleri Hakkında Mevzuat
-Türkiye’nin Ticari Haklarının Korunması Hakkında Mevzuat
-Çin Halk Cumhuriyeti Menşeli Malların İthalatında Korunma Önlemleri Hakkında Mevzuat
-İkili Anlaşmalar ve Protokoller veya Diğer Düzenlemeler Kapsamı Dışında Belirli Ülkeler Menşeli Tekstil Ürünleri İthalatında Gözetim ve Korunma Önlemleri Hakkında Mevzuat
Serbest Bölgelerin Tarihsel Gelişimi
Cumhuriyetin ilk yıllarında, 1927 yılında ilk serbest bölge uygulaması “Serbest Mıntıka Kanunu” kabul edilmiştir. Bu kanuna göre Amerikan Ford Şirketiyle yapılan sözleşme gereği Ford traktör, kamyon ve otomobil parçaları getirilerek İstanbul Tophane’de oluşturulan bir bölgede montajı yapılarak Türkiye için satılması planlanmış olup ancak 1929 yılında ekonomik krizin baş göstermesiyle uygulama geliştirilememiştir.
1946 yılında çıkarılan bir kanunla İstanbul Eminönü’nde oluşturulacak bir antrepo’da ülkemizde üretilecek el ürünlerinin bir bölgede toplanarak ülke dışına satışı planlanmış olup ancak bu yasa da işlevlik kazanmamıştır.
1953 yılında yeni bir serbest bölge kanunu çıkartılmıştır. Bu kanunun uygulanmasına işlerlik kazandırabilmek için 1956 yılında serbest bölge nizamnamesi çıkartılarak 1957 yılında İskenderun TCDD limanında oluşturulan bir alan serbest bölge olarak kullanılmaya başlanmış fakat yürütülemeyerek kısa süre sonra kapatılmıştır.
Bu tarihlerden sonra 1985 yılında çıkartılan ve halen yürürlükte olan Serbest Bölgeler Kanunu’nda bir değişiklik olmamıştır.
Serbest Bölgelerin Ülke Ekonomisine Sağladığı Katkılar
-İthal girdi kullanarak üretim yapan yerli firmalara gümrük vergisiz mal girişi imkânı sağlayarak, yurtdışındaki rakipleri ile aynı şartlarda üretim yapma imkanı sağlar.
-Sağlanan kolaylıklar nedeniyle ülkenin ihracat imkânlarını ve döviz girdisini artırır.
-Serbest bölgeye büyük partiler halinde getirilen mallar gerektiğinde küçük partiler halinde ülkeye ithal edilerek depolama giderleri ve sadece ithal edilen mallar için gümrük vergisi ödeneceğinden üretim maliyetlerinin düşmesi sağlanır.
-Yabancı sermayeli firmalar risk faktörünün düşük, sağlanan avantajlar sonucu karlılığın daha yüksek olduğu serbest bölgelerde daha kolay yatırımda bulunur. Böylece ülkeye yeni teknolojilerin girmesi hızlanır.
-Ülkede uygulanması düşünülen yeni ticaret ve ekonomi politikaları için deneme alanı olarak kullanılabilir.
– İstihdamı arttırır.