Kombine Taşımacılık İle Diğer Taşımacılık Türlerinin Karşılaştırılması
1. Malın aynı araçla göndericiden alıcıya ulaşmasına kadar tek tip taşıma modunun kullanılması fazla zaman almaktadır. Özellikle denizyolu taşımacılığında bu süre daha da uzamaktadır. Fakat kombine taşımacılıkta böyle bir durumla karşılaşılması söz konusu değildir.
2. Maliyetler açısından bakıldığında tek tip taşımacılık ek maliyet yaratabilir. Parsiyel olarak taşınacak mallarda kombine taşımacılık iyi seçim olacaktır.
3. Tek tip taşımacılıkta risk bir yerde toplanmaktadır. Oysa kombine taşımacılıkta tek araç kullanılmadığından riskler paylaşılmaktadır. Böylece sigorta masraflarında da düşüş gözlenmektedir.
4. Coğrafi koşullar ve taşıma araçlarının fiziki yapılarındaki farklılıklardan dolayı her zaman tek tip taşıma türü gerçekleşememektedir. Kombine taşımacılık ile bu sorun ortadan kalkmaktadır.
5. Kombine taşımacılıkta uygun kap ve araçların kullanılmasıyla kayıp ve hasarlar azalmaktadır.
6. Taşımacılıkta sadece denizyolu ya da demiryolunun seçilmesi yeterli değildir. Bunun yanında ister istemez karayolu ya da diğer taşıma türlerinin kullanılması gerekecektir. Böylece kombine taşımacılık gerçekleşmiş olacaktır.
Aradaki farkları çoğaltmak mümkündür. Genel olarak bakıldığında gerek ülke gerekse firma açısından kombine taşımacılığın tercih edilmesi büyük avantajlar sağlayacaktır.
Kombine Taşımacılığın Yasal Çerçevesi
Kombine taşımacılığını uluslararası hukuki çerçevesini Birleşmiş Milletler’in 1980 tarihli “Eşyanın Uluslararası Kombine Taşınması Üzerine Konvansiyonu”nda belirlemektedir. Konvansiyonu kabul etmiş ülkeler arasındaki kombine taşımalarda konvansiyon hükümleri uygulanmaktadır.
Konvansiyonun 1. Maddesi “Kombine Taşımacılık Sözleşmesi”ni şöyle tanımlamaktadır: “Bir kombine taşımacılık operatörünün navlun ödemesi karşılığında, uluslararası kombine taşımacılık operasyonunu yerine getirme ya da sağlama amacı taşıyan bir sözleşmedir”.
Konvansiyona göre, “Kombine Taşımacılık Operatörü (KTO), kendi adına veya kendi adına hareket eden bir başkası adına gönderici veya kombine taşımacılık operasyonuna katılan taşıyıcılarla aralarında bir hizmet sözleşmesi yaparak yükümlülüklerini üstlenen kişidir”. Bu anlamda KTO, bir taşıma firması olabileceği gibi bir Freight Forwarder da olabilmektedir.
Kombine Taşımacılığın Öğeleri
Kombine taşımacılık türü gereği karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu karmaşıklığın giderilmesi için kombine taşımacılığın planlanması, tasarımlanması ve işletilmesi içerdikleri ögelere göre yapılmalıdır. Bu ögeler şu şekilde sıralanmaktadır:
1.Taşıma Araçları
Kombine taşımacılık sisteminde genellikle kullanılan araçlar; kamyon, tren, gemi ve uçaktır.Her bir taşımacılığın gerçekleşmesinde farklı araçlar kullanılmaktadır.Kombine taşımacılığın gerçekleştirilmesi için de özel taşıtlar gerekmektedir.
• Kamyon: Kombine taşıma sisteminin etkin ve verimli çalışabilmesi için üretim yerinden yükleme terminallerine veya boşaltma terminallerinden müşteri deposuna sevkiyatlarda kamyonlara ihtiyaç duyulmaktadır.
Genellikle kamyonlara, kombine taşımacılığın ilk ve son halkalarında ihtiyaç duyulmaktadır. Kamyonlara yükleme; palet, sandık veya konteyner halindeki taşıma ünitelerinin karayolu eşya taşıma mevzuatının belirlediği dingil başına ağırlığı, istihab haddi gibi kriterlerine bakılarak yapılır.
Kara-demiryolu entegrasyonu kombine taşımacılıkta konteynerler belirli merkezlerde toplanmak zorundadır. Yükleme ve boşaltma işlemleri vinçler veya benzeri mekanik araçlarla, toplama ve dağıtım ise genellikle kamyonlar vasıtasıyla yapılmaktadır.
• Tren: Kombine taşımacılık sisteminde, üretim yerlerinden malların toplanmasına veya müşteri depolarına sevkiyatında, karayolu yerine bazen demiryolu kullanılmaktadır.
Gelişmiş ülkelerde demiryolu ağının yaygın olması ve bazı ülkelerde karayolu araçlarının kullanımına getirilen sınırlamalar, taşıyıcıların demiryolu taşımacılığına yönelmesine sebep olmuştur. Trenlerin aynı anda çok sayıda konteyneri bir arada taşıyabilmesi kombine taşımacılıkta önemli bir üstünlük yaratmaktadır.
Vagonlar ile taşınacak taşıma üniteleri transit ülkenin belirlediği ağırlık, uzunluk ve yükseklik standardında olmalıdır. Vagon boyutları konteyner taşımasına uygun olmalıdır. Varış yeri demiryolu terminallerinde, indirme ve bindirme işlemleri için yeterli ekipman bulunmalıdır.
• Gemi: Kombine taşımacılıkta kullanılan gemi türlerinin en önemlisi konteyner gemileridir. Diğer uygun türler ise Ro-Ro gemileri ile taşımaya elverişli gemilerdir.Standart ambalajlı yüklerin özel yükleme sistemleriyle güverteye çekildiği ve güvertedeki bölmelere yerleştirildiği gemilerdir.
• Uçak: Kombine taşımacılık sisteminde kullanılan uçak türlerinin en önemlisi kargo uçaklarıdır.Kargo uçakları gerek kapasiteleri gerekse uzun mesafe uçuş yetenekleri sayesinde özellikle kıtalararası taşımalarda tercih edilmektedir.Kargo uçaklarında taşınan yükler, ana ve alt ambarda paletli, ağlı ve konteynerli olmak üzere çeşitli şekillerde taşınmaktadır.
2.Terminaller: Türler arası aktarma işlemlerinin gerçekleşmeleri için özel terminallere gereksinim duyulmaktadır. Terminallerin yerleşim ve tasarımları bu boyutta büyük önem taşımaktadır. Belirli bir etki alanı içinden, fakat göreli olarak kısa mesafeden karayolu ile bu terminallere getirilecek yüklerin diğer taşıtlara aktarılması ya da tam tersi yönde aktarma yapılması kombine taşımacılık sürecinin temel işlemlerinden biridir. Bunun için hem kombine taşımacılıkta hem de türler arasında denge sağlanmalı, ortak çözüm kanalları oluşturulmalıdır.
3.İşletme Kuralları: İşletmelerin bu konuda özel kurallar çerçevesinde hareket etmeleri tartışma götürmez bir gerçektir. Bir taşıma türünden diğerine aktarma yapılması işletmeye bir takım özellikler katmaktadır. Terminallere gelen yüklerin depolara alınması ve sonradan başka taşıma türlerine aktarılması süreçlerinin bazı kurallar çerçevesinde gerçekleşmesi gerekmektedir.
4.Yönetim Kontrol: Kombine taşımacılık özel bir organizasyon becerisi gerektirmektedir. Bu amaçla konunun uzmanlarca planlanarak yürütülmesi, yönetilmesi ve denetiminin yapılması gerekir. Maliyet denetimi de bu konuda çok önemlidir. Çünkü işletmeler ekonomik fayda yarattığını düşündükleri için bu taşımacılık türünü seçeceklerdir.
5.Mevzuat: Kombine taşımacılıkta mevzuat önemli bir yere sahiptir. Pek çok ülkede mevzuatlar nedeni ile sorun yaşanmaktadır. Buna bizim ülkemizde dahildir. Örneğin; konteyner, mevzuatımızda ticari emtiadır. İthali söz konusudur. Üç ay içerisinde ülke sınırları dışına çıkarılmadığı takdirde ağır vergi cezaları söz konusudur.
Kombine Taşımacılık Kavramı ve Temel Özellikleri
Modlar arası bir taşımacılık türü olan kombine taşımacılıkta; yükleme, boşaltma ve aktarma işlemlerinin süratli bir şekilde gerçekleştirilmesi, taşıma sürecinin hızlandırılması açısından büyük önem taşımaktadır.
Kombine taşımacılığın göndericiden alıcıya kadar olan bütün aşamalarında, kendine özgü bazı zincirleme prosedürleri vardır. Kombine taşımacılık bu zincirleme prosedürlerin rasyonel bir şekilde gerçekleştirilmesi temeline dayanmaktadır.Kombine taşımacılık zincirinin rasyonel hale getirilmesi aşağıdaki süreçlerin bütünleştirilmesine bağlıdır:
• Taşıma kaplarının standart hale getirilmesi: Kombine taşımacılık yapılabilmesi için öncelikle ünite haline getirilmiş taşıma kaplarının, konteyner, palet vb. halinde diğer taşıma türlerine yükleme ve boşaltmasında uygun teknolojik bütünleşmesi sağlanmalıdır.
• Taşıma sisteminin uyumlu hale getirilmesi: Taşıma sistemi içerisinde bulunan tüm birimlerin taşıma planlarının yürütülmesi ve bilgi akış sistemi etkin ve verimli şekilde sağlanmalıdır.
• Kombine taşımacılıkta tarafların hukuki sorumluluğunun ortaya konması: Taşıma türleri içerisinde taşıma sözleşmeleri, sigorta ve sorumlulukların göndericiden alıcıya kadar taşımanın her aşamasında belirgin hale getirilmesidir.
• Sistemin bütünleştirilmesi: Kombine taşımacılık, taşıma işinde bulunan her bir birimin teknolojik, yasal ve örgütsel bütünleşmesini sağlayan bir sistem olmalıdır.
• Ücret tarifeleri: Kombine taşımacılığın etkin ve verimli olabilmesi için kullanılan taşıma türlerinde uygun ücret tarifelendirilmesi yapılmalıdır.
Kombine taşımacılık, taşıma sistemi içersinde bulunan hava, kara, deniz, ve demiryolu taşıma teknolojisinde yeni bir dönemi başlatmış, farklı eşya gruplarının birleştirilerek homojen hale dönüşümünü sağlamıştır. Ayrıca kombine taşımacılıkta taşıma sistemini oluşturan insan-makine ilişkilerinde etkinlik ve verimlilik gerçekleştirilmiştir.
Kombine Taşımacılığın Esasları ve Dış Ticarete Yansımaları
Kombine taşımacılıkta taşıma işlemini gerçekleştirecek çeşitli araçların bulunması halinde, taşımanın düşük maliyetle ve uzman kişiler tarafından gerçekleştiriliyor olması kombine taşımacılığın tercih edilme nedenleri arasında yer almaktadır. Örneğin; Orta Avrupa’ dan İran’a trenle, kamyonla veya gemi ile direkt taşıma yapılabilmesi mümkündür. Fakat zamandan ve maliyetten tasarruf için kombine taşımacılık tercih edilmelidir.